محمد حسن خان اعتماد السلطنه
88
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
طبقات و مراتب آن مىگنجد و تخمينا يكصد و پنجاه هزار تومان مخارج بناى اين مكان شريف و مقام منيف شده است . و ديگر باب عالى است كه در مبتداى خيابان شمس العماره رو سوى مشرق و مشتمل بر سردرى نغز بطرزى طرفه پرداخته شده و سطوح چهار بدن و سقف آن تماما آينهء سنگ فرنگ است و در محاذات اين عتبهء عاليه همين ايام كه مؤلف به تبييض مسودات مشغول است از نو ميدانى پرداختند و در دو سمت شرقى و شمالى حجرات عالى ساختند و اين ميدان زياده از حد بيان بر صفاى شهر افزود و در دكهها و حجراتى كه با اطراف دارد صنف زرگرها و نقاشان جا گرفتهاند و در وسط آن حوضى است مدور با آب دائم جارى و از چهار سمت باغچهاى گلكارى و به هرعصر در آنجا دو دسته موزيكانچى حسب المقرر مشغول نواختن و اندوه پرداختن مىباشند . و ديگر خيابانهاى داخلهء دار الخلافه است كه چهار خط آن به شكل مربع ابنيهء ارگ مبارك را در ميان گرفته و مربع ديگر به هزاران بار از آن بزرگتر خود شهر طهران قديم را احاطه كرده است و از اين هشت خط مزبور خيابانهاى ديگر بريده و به جميع دروازههاى دوازدهگانهء دار الخلافهء ناصره كشيده شده است و خطوط خيابانهاى مستحدث ديگر نيز كه از خلال محلات اخراج شده با اينها تصادف مىكند و تقاطع مىنمايد و بر دو كرانهء غالب اين شوارع بيشمار همهجا غرس اشجار شده و حفر انهار گرديده است ، آنگاه خط خيابان را از دو دروازه جنوبا و شمالا بيرون بردهاند ، از سمت جنوب به قصبهء مشهد عبد العظيم عليه التحية و التكريم بركشيدهاند و از سمت شمال به جميع نقاط مهمه كه عبارت است از عمارات دولتى واقعه در سفح جبل البرز و سهل الكاى شميران بگذرانيدهاند . از طرفين اين همه راه اشجار و مياه و لطف هوا و فرط صفا و شميم گلها و ريحانها و نسيم باغها و بستانها عابرين را چنان منبسط و تردماغ مىدارد كه خود رهنوردى و بيابان گردى كيفيت نزهت بوستان و باغ مىبخشد و ما بين تمام اين خطوط خيابانات بيرونى و درونى به دست مهندسان چابك و قيمان چالاك بر آئين معابر عامهء ممالك اروپا « شوسه » شده است همهجا عراده مىرود و كالسكه مىگردد و در بعضى از خيابانهاى داخله چراغ گاز و برق نيز ايجاد شده است و محض تنظيف و تصفيهء خيابانهاى شهر هرساله تقريبا شش هزار تومان نقد و جنس از جانب دولت جاويد اكتساب صرف عمله احتساب مىشود . و ديگر ميدان توپخانهء مباركه است كه در شمال ارگ مبارك با نهايت وسعت و عظمت و اهميت مشتمل بر دو طبقه از حجرات تحتانيه براى نهادن نمونهء توپهاى سوار و فوقانيه براى سكونت توپچيان حاضر ركاب به دست جناب جلالتمآب محمد ابراهيم خان وزير نظام انجام گرفت و اختتام پذيرفت . و ديگر تلگرافخانهء مباركه است كه در ضلع ما بين شرق و شمال قلعهء ارگ مبارك و از سمت شمال مشرف به ميدان توپخانه واقع شده فى الواقع بنائى است بسيار محكم و رزين به طرز عمارات مغرب زمين و اين اثر نبيل با كافهء ملحقات عمده و منضمات زبده به دست جلالتمآب عليقلى خان وزير علوم و تلگرافخانهء مباركه